Li Bakurê Îrlandayê şidet, xiyanet û sosyalîzm

Translator

Di nav endamên kevin ên Artêşa Komarxwaz a Îrlandayê (IRA) de, hin endam li gor yên din "serkevtîtir" in. Mînak, M. Martin McGuinness ku di navbera 1979 û 1982yê de şefê birêveberîya rêxistinê bû, terfî kir ji bo payeya alîkarê serokwezîrê wan sazîyên ku berê wî dixwest hilweşîne. Yên din ku kêmtir serkevtî bûn, ji kamerayan dûr, carinan diaxivîn. Bi vê kirina xwe, wan stratejî û alozîyên di hundirê IRAyê de ku di 2005ê de çek danîn, ronî kirin.

Gerald (Gerry) Bradley di 27-11-2010ê de xwe kuşt. Wî hê nû îfadeyek weşandibû –ji hêla rêveberîya Sinn Féin (şaxê polîtîk ya IRAyê) ve hat rexne kirin- ku tê de behsa sih salên xwe yên di nav rêxistinê de dike. Ew dijberîya xwe ya li dijî wê stratejîyê eşkere dike ku dê bi Peymana Înîya Pîroz a sala 1998ê bi encam bibûya. Ev teksta ku di navbera partîyên polîtîk ên Bakûrê Îrlandayê, London û Dublînê de hatiye îmze kirin, di navbera yekîtîgiran (partîzanên dewamkirina yekîtîya bi Brîtanyaya Mezin re) û nasyonalîstan (yên ku daxwaza Îrlandayeke yekbûyî û serbixwe dikin) de riya sîstemeke parvekirina hêzan vekir. Li gor Bradleyî, ev teslîmîyetek bû. (1) Alternatîva ku diparast? Heta ku mimkun e zêde kuştina leşker û polîsan, ji bo hilweşîna aborîya cihî bicihkirina bombeyan û îngîlîzan bike der.

Brendan Hughes li Belfastê di nav IRAyê de fermandar bû. Çîroka wî di berhemeke Edmund Moloneyî yê rojnamevan de hat weşandin, beşa yekemîn a rêza hevpeyvînan e ku bi komarxwazên kevin (ku bi bikaranîna zorê xwe ji nasyonalîstan cihê dikin) û dilxwazên qralî (loyalîst -dijberên wan, ên ku bi qasî wan şidetparêz in) re hatine kirin. Di 1980yê de, Hughes ê ku yekemîn greva birçîbûnê ya giştî li girtîgeha Mazeyê bi rê ve bir, grev bi dawî anî: Wî soz dabû ku dê nehêle girtîyê yekemîn ê bikeve komayê, bimire. Piştî salekê, di heman girtîgehê de, Robert (Bobby) Sands di greva birçîbûnê de piştî şêst û pênc rojan jîyana xwe ji dest da. Di Sibata 2008ê de, di dawîya jîyana xwe de, Hughes li nerazîbûna xwe ya li hember birêveçûna rewş û bûyeran mikur tê. Di heman demê de xiyaneta bi fikrên xwe re eşkere dike. Çîroka ew dibêje pişta Gerald (Gerry) Adams, serokê Sinn Féinê dişikîne, ku pê wî elaqedarî kuştinên faîlnedîyar yên cur be cur, nîşan dide. Adams her tim ev înkar kir, Sinn Féin jî îdîa dike ku Huges "êdî serê xwe xwarîye".
M. Tommy McKearneyî ku ji nifşekî dirêj a komarxwazan tê, di sala 1970yê de di kontiya Tyrone’ê de şefê IRAyê bû, li Mazeyê ew jî beşdarî greva birçîbûnê ya yekemîn bû. Berhema wî piştgirîya teza klasîk a komarxwazên îrlandayî dike: Serhildana çekdarî xwe bi xwezaya zordest a dewletê û zordarîya kolonyal rewa dike. (3) Lê belê, bêyî destekê bide stratejîya Sinn Féinê ya bi rêveberîya Adams û McGuinness (terkkirina şerê çekdarî da ku li nav taxên katolîkan xurttir bi cih bibin) ew rewabûna guherînên destûrî û înstîtusyonel qebûl dike ku ji mohrkirina Peymana Înîya Pîroz û vir ve li Komara Îrlandayê hatine pêk anîn. Ew "Romantîzm"a hê jî "komarxwazên muxalif" (partîzanên "xeteke hişk") vedijîne, red dike û ji sazîyîbûna sekterîzma pêvajoya aştîyê ew derxistî holê jî poşman e. Nêrîna wî: Dîyarkirina rêyeke sosyalîst a ku wê pirsa parçekirina Îrlandayê deyne alîyekî û destûrê bide sinifên karker ên katolîk û protestan bibin yek. Piştî ku tevlî nav refên wê bû bi çil salan, McKearney kokên polîtîk ên ÎRAyê ji bîr nekirin: Li gor wî, şer berdewam e, êdî bi awayekî cudatir were meşandin jî.

Çavkanî

Michel Savaric: Nivîskar, Rojnamevan

  1. Gerry Bradley û Brian Feeney, Insider: Gerry Bradley’s Life in the IRA (Yên ji hundir: Jîyana Gerry Bradleyî ya di nav refên ÎRAyê de), Weşanxaneya O’Brien, Dublin, 2009
  2. Edmund Moloney, Voices From the Grave: Two Men’s War in Ireland (Dengên ji Gorê: Li Îrlandayê Şerê Du Zilaman), Faber and Faber, London, 2010. Nivîskarî soz da kesên bi wan re hevpeyvîn kirî, ku berîya mirina wan hevpeyvînên bi wan re neweşîne
  3. Tommy McKearney, The Provisional IRA: From Insurrection to Parliament (IRAya Demî: Ji Serîhildanê heya Parlamentoyê), Weşanxaneya Pluto, London, 2011

Wergera ji fransî: Sevda Orak