Afrîka

Rexne li alîkariya navneteweyî? admin Do., 08.04.2010 - 14:48

Alîkariya navneteweyî “cotkariya bingehî xerab kir, sîstema parastina civakî hate xetimandin, bi awayeke indîrekt bû sebebê mirin û nexweşiyên ku dikaribûn neqewimîna .” Navenda Ewrûpa-Welatên Sêyemîn (Cetim) di bin dokûmanan de hatiye pelçiqandin. Alîkariya ku ji bo welatên feqîr tê dayîn pir kêm e, ew qasê derfetên ku ji bo qebûlkirina penaberan, ji bo pêşxistina fransî li derve û ji bo bûrsên ku ji bo xwendevanan tên dayîn tine.

Di kelekela Afrîka’yê de admin Di., 18.05.2010 - 14:11

Parzemîna cîhanê ku lê kêm daristan heye, Afrîka di nava deverên ku lê zêdetir bajarvanî pêş dikeve de ye: Salê nêzîkê % 7 zêde dibe, niha ji % 40 hemwelatî li bajaran niştecih in. Ev rêje di salên 1900’î de ji % 3 bû. Di sala 2030’yî de şêniya Afrîka’yê wê bibe 760 milyon, ji vana % 70, heke ti tişteke neguhere, wê di deverên xizan ên bajarên dagirkeran weke (Kinshasa an jî Nairobi)’yê de bijîn. Her wiha hin ji wan jî di deverên weke (İbadan an jî Kano li Nîjerya’yê) de bijîn.

Pencî saliya serxwebûnê admin Di., 18.05.2010 - 14:15

Pir caran ew bi şerê bêdawî ku li Rojhilatê xaka wê dimeşe tê naskirin, Komara Demokratîk a Kongo’yê (RDC) bi bêîstikrarî û draman hatiye mehkûmkirin. Du berhemên ku bi argûmanên qayîm û bi çavkaniyên tespîtbûyî hatine çêkirin, ji bo fêrbûna rewşa rast a van welatên golên mezin yên Afrîka’yê rê nişan dikin. Mudurê Navenda Belçîka ya Referansa ji bo Zanistiyên Derbarê Afrîka ya Navîn a li Bruksel’ê ku ji aliyê Théodore Trefon ve tê birêvebirin, Reformên li Kongo – Hêvî û wendayiya xeyalan , bandora – bifeyde an jî xirabker – mudaxeleya navneteweyî ya li RDC pêkhatî analîz dike.

Aboriyeke di nav bafîzokê de

Ji bo hemû Senegaliyan şokek bû: roja 24’ê Berfanbara 2008’an hêza berê ya dagirker Fransa bi awayekî lezgîn 83 milyon euro alîkarî dide, bi armanca ku Rêvebiriya Dakar’ê bikaribe qet nebe mehmizên karmendên xwe bide. Di nava heman mehê de Fona Diravî ya Navneteweyî (IMF) di çarçoveya alikariya ji bo dewletan de ku ketine bin bandora krîza aborî, bi qasî 75, 6 milyon dolar (56 milyon euro) piştgiriyê dide Senegal’ê. Di Adara sala 2000’î de dema ku partiya Demokratîk a Senegal’ê (PDS) di bin serokatiya M.

Serxwebûn û krîza polîtîk admin Di., 18.05.2010 - 14:23

“Bilindbûna Karim Wade ku kes nikare pêşî lê bigire”, “Karim Wade wê heta kê derê bilind be?”, “Heger Karim dixwaze bibe serok divê zimanê wolof zanibe…” Ev manşetên rojnameyên afrîkî ne ku piştgiriyê didin kurê serokê Senegal’ê Abdoulaye Wade. Ew îro şêwirmendê taybetî yê bavê xwe ye. Berî niha wî ji Rêxistina Konferansa Îslamî beşa Senegal’ê (Anoci) re serokatî dikir. Yanzdemîn civîna bilind a vê rêxistinê di Adara 2008’an de li paytext Dakar’ê pêk hatibû. Di 1’ê Gulana 2009’an de jî ‘Karim’ wekî wezîrê tekiliyên navneteweyî yê binesaziya welêt û yê rêyên hewayî hat hilbijartin.

Lêgerîna pisporiyeke tendurustiyê admin Di., 18.05.2010 - 14:28

Deh salan piştî damezirandina wê, di sala 1975’an de ku Bankeya Afrîkî ya Pêşxistinê (BAD) dest bi hewldanên xwe yên sebaret bi tendurustiyê kir. Ji heman demê bi şûn de wê saziyê xwe aktîf nîşan kir. Di navbera salên 1975 û 2005’an de dora heftê (70) proje ji aliyê heman saziyê ve, li çil û şeş (46) welatên afrîkî hatin fînansekirin. Di Sibata 2010’an de çil û yek (41) proje, li bîst û heyşt (28) welatan, ku di nava wan de Fas jî hebû, dimeşiyan, ji %12 yê wan di nava pêvajoyeke xebata aktîf de ye.

Çalakiyeke nav-parzemînî

Bankeya Afrîkî ya Pêşxistinê (BAD) ji welatên ku hilberînên wan ên navxweyî, ji bo her hemwelatiyekî, ji 1050 dolarî birut (773 Euro) derbas bibe alîkar dibe. Fona Afrîkî ya Pêşxistinê (FAD), alîkariyên xwe ji bo welatên ku hilberîna wan, ji bo her hemwelatiyekê, di bin 540 dolarî (397 Euro) de ye rezerve dike. Di sala 2008’an de Misir, Tûnis, Fas, Afrîka’ya Başûr, Uganda û Gana ew welatin ku ji Koma Bankeya Afrîkî a Pêşxistinê herî zêde alîkarî wergirtin. Ev Kom (GBAD) ji BAD’ê FAD’ê û Fona Taybet a Nîjeriya’yê çêdibe .

Parzemîna ku li rûyekî nû digere

Mirov di navbera dîplomatê gabonî Jean Ping, ku ji baveke çînî ye û Serokê Komisyona Yekîtiya Afrîka’yê ye û Profesorê norweçî Erik Reinert ku li Estonya’yê aborîyê fêrdike û her wiha ji The Other Canon, komeke aborînasên rexnedêr re serokatiyê dike de dikare çi hevbeşiyê bibîne? Daxwazeke hovane ji bo pêvajoya pêşxistinê bîne ziman û girtina biryarên ku cesaretê didin welatên kêm endûstriyel.

Qiraxê Kêlbefîl pêşeroja xwe dileyize admin Fr., 07.01.2011 - 13:23

Ileh di roja 31'ê çiriya pêşîn de." Bi van gotinan, serokkomarê Qiraxê Kêlbefîl Laurent Gbabgo'yî, di roja 6'ê tebaxa 2010'ê de, li Weqfa Felix-Houphouët Boigny ya ji bo lêgerîna aştiyê, xaniyekî heybet ê Yamoussoukro'yê (paytexta îdarî û siyasî ya Qiraxê Kêlbefîl), daxuyand ku dê, taliyê, hilbijartinên serokkomarî di welatê wî de li dar bikevin. Ji sala 2005'ê û vir de, tiştên weke nerazîbûna li ser lîsteya dengdêran, ji ber zagona kêlbefîlbûnê (1), û birînên ji şerrê hundirîn ê salên navbera 2002 û 2007'ê mayî, bûne sedema taloqkirinên dubare yên dengdanê.

Li Malîyê jihevdeketina xewna demokratîk

Modela herî dawî ya demokrasîya afrîkî ango Malî noqî nav bêîstîqrarîya sîyasî dibe, serhildêrîya bakur jî welêt dike du parçe. Ji darbeya eskerî ya 22yê adara derbasbûyî ve serokdewletê demî Dîonkûnda Traorê hewl dide partîzan û mixalifên darbekaran li hev bîne. Sedema vê krîzê cihêtîyên kevin in ku ji dawîya dîktatorîyê ya sala 1991ê û vir ve bandorê li civaka Malîyê dikin.