Celîl Kaya

Li welatê Baskan aşitî mimkun e

Heta bi erefeya hilbijartinên herêmî yên spanyayî yên di 22ê gulana 2011ê de qedexeya tevlîbûnê li ser çepa neteweperest hebû û vê çepê di dawiyê de %25.5ê dengan li sê wilayetên baskê bi dest xist. Ev serketin elaqedarî angajmana navbênkarên Koma Têkilîdanînê ya Navneteweyî ye. Parêzerê ji Afrîkaya Başûr Brian Currin yek ji wan kesan e ku ji bo çareseriya yek ji pirsgirêkên siyasî û bi şîddet yên dawî yên Ewrûpayê dixebite.

Li Kurdistana Bakûr struktura demografîk

Struktura demografîk, nexşeya civakî ya ‘gen’ên civakekê ye. Têgihiştina struktura civakî ya civakekê, ku li erdnîgarîyeke diyarkirî dijî, bi daneyên rêk û pêk ên demografîk û bi nirxandina rast a van daneyan mumkun e. Daneyên demografîk pêşandina hemû taybetmendîyên mirovan e û ya herî girîng jî karakter û tevgerên gelheyî yên li cografyayekê ne. Di çarçoveya vê gotarê de ev mijar dê werin nirxandin.

I - Gelhe û karaktera gelheyî ya Kurdistana Bakur

Serokkomarê îranî li dijî melayan

Axaftina wî ya ji bo salvegera mirina Ayetullah Xumeynî, 4ê hezîranê, ji ber qêrînên dijminane hat birîn; parlemanê li dijî diduyan ji şêwirmendên wî yên sereke lêpirsîn da dest pê kirin… Serokkomarê îranî Mahmûd Ehmedînecad bi êrişeke berê nedîtî re rûbirû ye ku ji aliyê melayan û rêberê şoreşê Ayetullah Elî Xameneyî ve tê bi rê ve birin.

Piştî hilbijartinên Tirkiyeyê yên encam ne surprîz

15ê hezîranê roja yekşemê li Tirkiyeyê tu suprîz nebûn. Wekî ku dihat guman kirin, Partîya Dad û Geşedanê (AKP) ya Recep Tayyîp Erdoğan 326 kursîyên parlamentoya 550 kursîyî bi dest xistin û bi awayekî serkeftî ji hilbijartinan derket. Ji destpêkirina pergala pir-partîyî ya li Tirkiyeyê ya sala 1946ê vir ve, AKP tenha partî ye ku sê serdemên li dû hev yekem dertê û rêjeya dengên xwe bilindtir dike, ku niha gihîştiye % 50yê. (1)

Hilbijartinên li Tirkiyeyê û piştî wan

Di 12ê hezîranê de li Tirkiyeyê hilbijartinên parlamentoyê pêk hatin. Di hilbijartinan de, ku tê de 24 partîyên siyasî û namzetên serbixwe beşdar bûbûn, bi tenê 3 partîyên siyasî, anku AKP, CHP û MHP karîn bi ser benda hilbijartinê ya %10 deng bistînin û bikevin parlamentoyê. AKPya ku nêzîkî 50 derseda dengan wergirt 326 endam, CHPya ku 26 dersed wergirt 135 endam û MHPya ku 13 dersed wergirt 53 endam derxistin. BDPya ku ji ber benda bilind a hilbijartinan nedikarî wekî partî bikeve hilbijartinan, mîna hilbijartinên sala 2007ê, dîsa bi namzetên serbixwe ket hilbijartinan.

Encamên hilbijartinên 12ê hezîranê

Encamên hilbijartinên 12ê hezîrana 2011ê divê digel encamên referandûma 12ê îlonê werin nirxandin. Di wê pakêta guhertinan de, ku di referandûmê de hatibû pêşnîyar kirin, madeyeke gelek girîng hebû ku diyar dikir ka Tirkiye dê ji alîyê kê ve were bi rê ve birin. Gelo parlamentoyek, ku ji alîyê gel ve hatiye hilbijartin, û hikûmetek, ku ji parlamentoyê raya pêbawerîyê wergirtiye, dê welêt bi rê ve bibin yan jî burokratên bilind ên leşkerî û sivîl? Anku bi gotineke din, gelo ên hilbijartî yan ên tayînkirî dê Tirkiyeyê bi rê ve bibin?

Wateyên mecazî û teşbîhî yên terorîstekî

Piştî trajedîya Osloyê, edîtorê versîyona norwêcî ya Le Monde diplomatique Remi Nilsen dipirse: Gelo di nav civaka norwêcî de tu tiştekî "tundrew" heye? Nivîsên Anders Behring Breivik gotinên wehşetnak ên beredayî yên zilamekî dîn nînin. Me ev tişt berê jî bihîstibûn.

Li welatê sermayedarîya reel

Bi nêzîkbûna hilbijartinên Rûsyayê yên adara 2012ê, manewrayên mezin ên siyasî li Kremlînê dest pê kirin. Rûsyaya ku di destpêka salên 1990ê de li ber mirinê bû, di nav deh salan de, di warê aborî û dîplomasîya ku xwe dispêre otoratîzm û gendelîyê de, bi awayekî nepayî bi ser xwe ve hat. Di rewşa niha de, du bergehên derbasbûna serdema paşsovyetî li pêşberî hev in.

Di bin sîya çekan de li aştîyê gerîn

Di warê pirsgirêka kurdî de atmosfera nisbî ya aştîyê, ji ber pêla şideta ku piştî hilbijartinan zêde bû, nema. Herçende encamên hilbijartinên 12ê hezîranê derfetek xistibû him destê hikûmetê û him jî muxalefeta kurd ku meseleyê bi rêbazên demokratîk çareser bikin. Bi rêjeya dora 50 dersedî ya dengan hikûmeta AKPyê piranîya siyasî bi dest xist ku bikaribe pirsgirêka herî girîng a Tirkîyeyê an ku pirsa kurd çareser bike.

Gava Washingtonê di venasînê de dudilî dikir

Li gor daxuyanîyên fermî yên ji Washington û Tel Avîvê yên havîna 2011ê tu tişt jê girîngtir nîne ku pêşî li Rêveberîya Filistînî were girtin da ku nikaribe derkeve pêşîya Civata Giştî ya Neteweyên Yekgirtî û bi vî awayî jî nikaribe ji bo ragihandina xwe ya yekalî ya serxwebûna Filistînê piştgirîyê bistîne.

Divê, ev helwêsta Amerîka (DYA) û Îsraîlê û berhevdana nepenî ya digel Îsraîlê were binxêz kirin, ku tê îdîa kirin ku Îsraîl endameke 'civata navneteweyî' ye û bi huquqê ve girêdayî ye û ji vê civatê daxwazên siyasî yên nerewa dike.