Ergîn Opengîn

Jingeh - Daristanên Endonezya’yê liber talanê ne

Nêçîrvan û berhevkar bi şiklê nîv-xelekekê kom bûne li meydana bêdar a rêlê ku pêşwazî li zeraqên berbangê dike. Mêrên bişûtik çav li wan biyaniyan kutane. Li pişt wan, jin memik didine bebikan û zarokên ku ji wan mêvanên nepayî tirsiyayî aşt dikin. Menti, pîremerêkî peyt û rebît ê li dor şêst salî, rûspî û serekê vê koma pênc malbatan, ji antropologê endonezyayî yê digel me hinek agahiyan werdigire: Orangs-Rimbasan dil lê ye bersivê bidin. Lê belê, divê lezê lê bikin; ji ber ku kêm maye ji bo wextê çûna nêçîrê. Ajelên nêçîrê, ji ber têkçûna jîngehê kêm bûne.

Efrîqa - Berev erdên adan admin Do., 11.03.2010 - 10:13

18 û 19ê Mijdara 2009’an, navenda konferansê ya Elisabeth II li London’ê, mazûvaniyê li bexşkerên fonên Brîtanya’yê yên ji bo Sierra Leone’yê dike. Li ser kursiyê, kevne-serokwezîr Anthony Blair, ku bi piştgiriya weqfa wî (Weqfa ji bo Efrîqa’yê) rêwresm dihate birêkxistin, bi coş û peroş beşdaran handide ku zeviyên çandiniyê bikirrin li wî welatî ku bi gotinên wî, “xwedanê bi milyonan hektarên erdên adan e(1).” Diyar e ku rêzdar Blair ji şewq û heyecanê muşewiş bûye û lewma ji bîr kiriye ku jiyara bi milyonan Sierra-Leoneyiyan bi berhemên wan erd û zeviyan e.

Brezîlya ji “kompleksa kûçikê bêjî ” rizgar dibe

“Cihê şermê ye ku Brezîlya pêşwaziyê li serokê rejîmeke dîktator û zordest dike. Ragirtina peywendiyên dîplomatîk digel dîktatoran tiştek e, pêşwazîkirina serokên wan li mala xwe tiştekî din e(i).” Parêzgarê Sao Paulo’yê Jose Serra, ku yek ji kesayetên serekî yê muxalefeta li dijî Serokdewlet Luiz Inacio Lula da Silvayî ye, bi van gotinan serdana Serokdewleta Îran’ê Mehmûd Ehmedînejadî bo Brezîlya’yê, 23’ê Mijdara borî, şîrove dikir. Jose Serra, kêm caran wiha bi xerez êrîşan dibe ser siyaseta Lula da Silva yê ku piştgiriyeke pir bihêz peyda kiriye di nav xelkê de.

Tendurustî - 2,6 milyar mirov bê tuwalet in admin Do., 11.03.2010 - 10:20

Di vê cîhana me de ku xelk bêtir ketine xem û endîşeya belavbûna karbonê, qirêjîkerên kîmyayî û nûkleer, qirêjîtiya herî bingehî ku ji terxê nexweşîsaz durist dibe, nabe dabaşa tu munaqeşeyên girîng. Ji cerga bêhna pîs a mezin a London’ê, welatên endûstriyel serkaniyên girîng terxan kirine bo paqijî û hîjyena jîngeha bajarî. Li welatên li ser rêya geşedanê, têgihiştineke çaktir a sebebên nexweşiyan, tirsa ji “ ta”yê (malarya: mala aria) kêmtir kiriye, ku bi sedsalan e ta bi binasê nexweşiyên cihêreng tê zanîn.

Emê hemû di 2100’an de nemir bin…

“Ez naxwazim bi xêra berhemên xwe bigihime nemiriyê. Ez dixwazim bi nemirinê bigihime nemiriyê.” – Woody Allen

Di havîna 2009’an de, çil şagirtên ku ji nav hezar û dused namzetan hatibûne hilbijartin, dest bi semînereke xerîb û kêmnas kirin: “University of Singularity” (SU). Neh heftiyên konferans û atelyeyan ku tê de kesayetên herî nadîde cih girtin, wekî Vinton Cerf (“bavê” înternetê), Robert Metcalfe (danerê protokola tora ethernetê), George Smoot (Xelatgirê Nobelê bo fîzîkê ya sala 2006’an), Astronot Dan Barry û komeke bisporên matematîkê, pizişkiyê û bisporên vekolînên fezayî.

Salên bîstî li Havana’yê

Çend seyr û ecêb e biservebûna vê romana nayab a nivîskar Enrique Serpa (Havana, 1900-1968), ku klasîkeke edebiyata kûbayî ye. Di 1938’an de hatiye belavkirin û ev yekem car e tê wergerrandin bo zimanê fransî. Roman dîmeneke têr û tesel a Kûba ya destpêka sedsala bîstan dide. Lê belê dewlemendiya wê, ji bilî pirsa civakî, ji ber tehlîla wê ya ruhê mirovî ye ku vê yekê bi rêya gelek kesayetên romanê, ji wan keştîvanê qisetkerê pirhêl û kompleks, dike.

Hindistan xwe ji Amerîka’yê diparêze

Wisa diyar bû ku li Hindistan’ê tu berbend nebûn li ber xistina nav bazarê ya bacanêreşên ku genetîka wan hatibû guhertin (genetîk-guhertî); ev yek dê bibûya premiyereke cîhanî. 16ê cotmeha 2009’an, Lijne ya Destûrê bo Endazyariya Genetîk (GEAC) ya Hindistan’ê, ku saziyeke pir fermî ye, çiraya kesk jê re pêxistibû. Lê belê, li ser zêdebûna fişaran, wezîrê jîngehê Jairam Ramesh, di reşemeya 2010’an de, dijatiya xwe ya li hember bazarkirina wê berhemê aşkera kir û proseya bazarkirina berhema navborî bi moratoryûmekê paşve xist.

Detroit, Detroit, Detroit û Detroit… admin Di., 16.03.2010 - 09:57

“ Tu bêhn dikî? Ev bêhn tê te?” Daveyê dora sîh salî, li 7 miles roadê dijî, yanî di nîveka taxên feqîr ên Detroit’ê de, neqebeke qederê danzdeh kîlomêtreyan fireh di navbera downtown, ku ji balexaneyên xwe re diyar e, û suburb an jî ew banliyoyên (taxên li derveyî an jî li qeraxa bajarî) dewlemend de ku li qeraxên bajarî belav bûne. Li hember mala wî, aliyê din ê rêyê, pênc lodên xweliyê. Ewqas jî xanî ku heta du heyv berê jî kesine tê de dijiyan. “Duhî şevê yekî din jî hate şewitandin. Her heftî xaniyekî dîtir dibe xwelî li vê taxê.

Li bazara cîhanî ‘stratejiya şokê’ tê nîqaşkirin

Çend sebeb hebûn da ku mirov bi temamî qanih nebe bi teza Naomi Klein ya li ser “stratejiya şokê”(i). Bêguman teza navborî gelek kêrhatî ye ji bo ravekirina gelek rewşan, nemaze ji bo rewşa welatên başûrî an jî aboriyên di rêya veguherînê de. Lê belê, ew ne xwediyê wê hêza ravekirina giştî ye ku bi awayekî nepenî dozê lê dike; û herwiha, gelek aşkera ye ku bicihkirina neolîberalîzmê di ekonomiyên goya pêşketî de, nabe bersiv ji bo modêla “şok”ê –lê bêtir tê me’naya birêvebirina biqedeme û “bi xwînsarî” ya ajandayekê ku her ku tê sepandin xwe sîstematîze dike û kûrtir dibe.

Li Haîti’yê, yê ku difikire zik e !

Montréal-Port-au-Prince [Lîmana Mîrza]. Port-au-Prince û Haîtî di serî de. Piştî ku sî salên temam derbas bûn, Dany Laferrière’ê rojnamevanê nivîskarê ceribandin û romanan, vedigere welatê xwe yê eslî. Li ser bergê şomîz î zer ê kitêba wî nivîsî ye “roman-” Bi rastî?

Berhema wî herwiha dişibe qisetkirinekê, şahidî an jî parçejiyanekê, ku bi zimanekî helbestî yê petî, pir-aforîzma, bi qerf û îmaj hatiye nivîsandin. Tund û tûj. Xeşîm carinan. Ne ji bo haîtiyiyan, lê ji bo wî, ji bo me.

“Di nav maweyeke ewqas kurt de
Ji vejeteryanekî bi zorî bûm mirovxurekî mecbûrî “